Ngành yến Việt Nam: Khi “minh bạch nguồn gốc” trở thành chìa khóa nâng tầm giá trị

Trong bối cảnh xuất khẩu nông sản Việt Nam ngày càng chịu áp lực về tiêu chuẩn, đổi mới sáng tạo và số hóa đang trở thành một trong những hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm. Xu hướng này không chỉ đặt ra đối với các ngành hàng lớn như trái cây, thủy sản hay hồ tiêu, mà còn có ý nghĩa đặc biệt với ngành yến sào – một ngành có giá trị kinh tế cao và tiềm năng xuất khẩu lớn.

Từ “sản lượng” đến giá trị của cả chuỗi

Những năm gần đây, ngành yến Việt Nam đã có bước phát triển mạnh. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển, thị trường cũng đặt ra nhiều bài toán về chất lượng, nguồn gốc nguyên liệu, tiêu chuẩn chế biến và niềm tin của người tiêu dùng.

Thị trường vẫn còn tình trạng sản phẩm có chất lượng không đồng đều, nguồn nguyên liệu khó kiểm chứng, hàng giả và sản phẩm pha trộn. Trong khi đó, các thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu chặt chẽ về kiểm dịch, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Đó là lý do ngành yến đang đứng trước một bước chuyển quan trọng: từ phát triển dựa trên số lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, tiêu chuẩn và tính minh bạch.

Truy xuất nguồn gốc – “hộ chiếu” của tổ yến Việt

Để một sản phẩm yến có thể bước vào những thị trường lớn, doanh nghiệp không chỉ cần chứng minh chất lượng của tổ yến thành phẩm. Quan trọng hơn là phải quản lý được cả quá trình hình thành sản phẩm.

Chuỗi giá trị cần được minh bạch từ:

Nhà yến → thu hoạch → bảo quản → sơ chế → chế biến → kiểm nghiệm → đóng gói → phân phối → xuất khẩu.

Đối với người tiêu dùng, một mã truy xuất không chỉ đơn thuần là công nghệ để quét thông tin. Giá trị thực sự nằm ở khả năng trả lời những câu hỏi cơ bản: sản phẩm đến từ đâu, được thu hoạch khi nào, chế biến tại cơ sở nào và đã trải qua những khâu kiểm soát chất lượng nào.

Nếu làm được điều này một cách thống nhất, truy xuất nguồn gốc có thể trở thành “hộ chiếu” giúp tổ yến Việt Nam mở rộng cánh cửa thị trường.

Xuất khẩu chính ngạch mở ra cơ hội, nhưng tiêu chuẩn ngày càng cao

Việc mở rộng thị trường xuất khẩu chính ngạch đang tạo ra những cơ hội lớn cho ngành yến. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những yêu cầu ngày càng cao về nguồn gốc, kiểm dịch, an toàn thực phẩm và quy trình sản xuất.

Một doanh nghiệp có thể đầu tư nhà máy hiện đại, nhưng nếu nguồn nguyên liệu không được quản lý chặt chẽ thì việc xây dựng thương hiệu bền vững vẫn gặp nhiều rủi ro. Ngược lại, một cơ sở nuôi yến có nguyên liệu tốt nhưng không đáp ứng yêu cầu về hồ sơ, kiểm dịch và truy xuất cũng khó tiếp cận những thị trường có giá trị cao.

Vì vậy, bài toán của ngành không chỉ nằm ở từng doanh nghiệp riêng lẻ mà là xây dựng một hệ sinh thái liên kết giữa nhà nuôi yến, doanh nghiệp chế biến, cơ quan quản lý và tổ chức khoa học.

Chống hàng giả: bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ cả ngành

Một trong những thách thức lớn khác là vấn đề hàng giả và sản phẩm không bảo đảm chất lượng.

Khi một sản phẩm giả hoặc không rõ nguồn gốc được đưa ra thị trường, thiệt hại không chỉ thuộc về một doanh nghiệp hay một thương hiệu. Nghiêm trọng hơn, niềm tin của người tiêu dùng đối với ngành yến nói chung cũng bị ảnh hưởng.

Do đó, chống hàng giả không thể chỉ là nhiệm vụ của từng doanh nghiệp. Cùng với việc ứng dụng tem chống giả và mã truy xuất, cần xây dựng cơ chế kiểm soát hiệu quả hơn và nâng cao khả năng xác minh thông tin của người tiêu dùng.

Khi người mua có thể dễ dàng kiểm tra nguồn gốc và thông tin sản phẩm, những doanh nghiệp làm ăn chân chính sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh.

Chuyển đổi số không còn là lựa chọn phụ

Với ngành yến, chuyển đổi số có thể bắt đầu từ những việc rất cụ thể:

• xây dựng cơ sở dữ liệu nhà yến;
• quản lý sản lượng và nguồn nguyên liệu;
• số hóa quy trình sản xuất;
• ứng dụng truy xuất nguồn gốc;
• quản lý hồ sơ kiểm nghiệm;
• kết nối thông tin giữa nhà nuôi và doanh nghiệp chế biến;
• phát triển thương mại điện tử có kiểm soát.

Đây là con đường giúp ngành yến từng bước chuyển từ một thị trường còn phân tán sang một ngành hàng có dữ liệu, tiêu chuẩn và chuỗi giá trị rõ ràng.

Ông Lê Thành Đại: “Ngành yến phải phát triển bằng chất lượng và sự minh bạch”

Trao đổi về hướng phát triển của ngành yến Việt Nam trong giai đoạn mới, ông Lê Thành Đại – Chủ tịch Hiệp hội Yến sào Việt Nam cho rằng ngành yến đang đứng trước nhiều cơ hội lớn, đặc biệt khi nhu cầu đối với các sản phẩm tự nhiên, chất lượng cao và an toàn ngày càng tăng.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành động lực phát triển bền vững khi toàn ngành chú trọng hơn đến việc chuẩn hóa chất lượng, quản lý nguồn nguyên liệu và xây dựng chuỗi giá trị minh bạch.

“Ngành yến không thể phát triển bền vững chỉ bằng việc tăng số lượng nhà yến hay sản lượng tổ yến. Điều quan trọng là phải nâng cao chất lượng, minh bạch nguồn gốc và xây dựng niềm tin đối với người tiêu dùng. Đó mới là nền tảng để sản phẩm yến Việt Nam nâng cao giá trị và đi xa hơn trên thị trường quốc tế,” ông Lê Thành Đại nhấn mạnh.

Theo ông, việc xây dựng chuỗi liên kết từ người nuôi chim yến, cơ sở thu mua, doanh nghiệp sơ chế, chế biến đến đơn vị phân phối có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Khi mỗi khâu trong chuỗi được kiểm soát và có thể truy xuất thông tin, không chỉ doanh nghiệp mà người tiêu dùng cũng được bảo vệ. Đây cũng là cơ sở để từng bước nâng cao uy tín của thương hiệu yến sào Việt Nam.

Ông Lê Thành Đại cho rằng, cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, ngành yến cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ, xây dựng dữ liệu ngành và nâng cao vai trò của các tổ chức nghề nghiệp trong việc kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ hội viên và phản ánh những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn.

“Muốn ngành yến phát triển mạnh, không thể để mỗi doanh nghiệp tự đi một con đường. Cần có sự liên kết, chia sẻ thông tin, thống nhất về mục tiêu phát triển và cùng nhau xây dựng uy tín cho sản phẩm yến sào Việt Nam,” ông Lê Thành Đại chia sẻ.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và nguồn gốc sản phẩm, theo ông, đây chính là thời điểm ngành yến cần chuyển mạnh từ tư duy cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng, tiêu chuẩn và thương hiệu.

Đó không chỉ là yêu cầu để mở rộng thị trường xuất khẩu, mà còn là con đường để bảo vệ giá trị của tổ yến Việt Nam ngay trên thị trường trong nước.

Không chỉ bán tổ yến, mà phải bán niềm tin

Tổ yến là sản phẩm có giá trị cao. Nhưng trong thị trường hiện đại, giá trị của một sản phẩm không chỉ nằm ở nguyên liệu.

Giá trị còn đến từ:

Nguồn gốc rõ ràng + chất lượng kiểm chứng + quy trình minh bạch + thương hiệu uy tín.

Việt Nam có lợi thế về điều kiện tự nhiên, số lượng nhà nuôi yến và truyền thống khai thác, chế biến yến sào. Tuy nhiên, để biến lợi thế thành một ngành hàng có vị thế cao trên thị trường quốc tế, cần một bước chuyển mạnh hơn về khoa học, tiêu chuẩn, dữ liệu và liên kết chuỗi.

Nếu trước đây câu hỏi lớn nhất là “làm sao để nuôi được nhiều yến hơn?”, thì câu hỏi của giai đoạn mới có lẽ phải là:

“Làm sao để mỗi tổ yến Việt Nam khi đến tay người tiêu dùng đều có thể chứng minh được giá trị và nguồn gốc của mình?”

Trả lời được câu hỏi đó không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường. Quan trọng hơn, đó sẽ là nền tảng để xây dựng thương hiệu yến sào Việt Nam bền vững, minh bạch và đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.